Dyrektywa NIS 2 zbliża się wielkimi krokami, a termin jej implementacji do polskiego porządku prawnego jest już tuż za rogiem. Dla wielu przedsiębiorców nowe przepisy oznaczają konieczność fundamentalnej zmiany w podejściu do cyberbezpieczeństwa. NIS 2 odchodzi od prostych list kontrolnych na rzecz kompleksowego i świadomego zarządzania ryzykiem.
W praktyce oznacza to, że nie wystarczy już tylko „mieć” antywirusa czy zaporę sieciową. Trzeba zbudować cały system, który pozwoli zrozumieć zagrożenia, ocenić ich wpływ na biznes i wdrożyć adekwatne środki zaradcze.
Dlaczego zarządzanie ryzykiem jest sercem dyrektywy NIS 2?
Dotychczasowe podejście do cyberbezpieczeństwa często opierało się na wdrażaniu standardowych rozwiązań technologicznych. Dyrektywa NIS 2 wprowadza rewolucję – nakłada na podmioty kluczowe i ważne obowiązek stosowania podejścia opartego na ryzyku.
Co to oznacza w praktyce? Każda organizacja jest inna tj. ma inną infrastrukturę, inne procesy biznesowe i jest narażona na inne zagrożenia. Dlatego NIS 2 wymaga, aby środki bezpieczeństwa były „szyte na miarę”. Przedsiębiorca musi najpierw zidentyfikować, co jest dla niego najcenniejsze (np. dane klientów, systemy produkcyjne), a następnie zastanowić się, co może tym zasobom zagrażać (np. atak ransomware, błąd pracownika, awaria zasilania). Dopiero na tej podstawie powinien dobrać i wdrożyć odpowiednie zabezpieczenia.
Co najważniejsze, odpowiedzialność za ten proces spoczywa bezpośrednio na organach zarządzających firmy. Zarząd musi zatwierdzić środki zarządzania ryzykiem i nadzorować ich wdrożenie. Ignorowanie tych obowiązków może prowadzić nie tylko do dotkliwych kar finansowych dla spółki, ale także do osobistej odpowiedzialności członków zarządu.
Budowa ram zarządzania ryzykiem
Stworzenie skutecznego systemu zarządzania ryzykiem może wydawać się skomplikowane, ale można je uporządkować w czterech logicznych krokach.
Krok 1: Identyfikacja i klasyfikacja aktywów
Nie można chronić czegoś, o czego istnieniu się nie wie. Pierwszym i fundamentalnym krokiem jest stworzenie szczegółowego inwentarza wszystkich zasobów informacyjnych, które są kluczowe dla działania Twojej firmy.
Co należy zidentyfikować?
- Sprzęt: serwery, komputery pracowników, urządzenia sieciowe, systemy sterowania przemysłowego (OT).
- Oprogramowanie: systemy operacyjne, aplikacje biznesowe (np. CRM, ERP), bazy danych.
- Dane: dane klientów, dane finansowe, własność intelektualna, dane pracowników.
- Usługi: usługi chmurowe (np. Microsoft 365, AWS), usługi hostingowe, dostawcy oprogramowania (SaaS).
Przykład: Firma produkcyjna powinna zidentyfikować nie tylko serwery biurowe, ale przede wszystkim sterowniki PLC kontrolujące linię produkcyjną, ponieważ ich awaria spowoduje zatrzymanie całego zakładu.
Po zidentyfikowaniu aktywów należy ocenić ich krytyczność dla organizacji – które z nich są absolutnie niezbędne do ciągłości działania.
Krok 2: Analiza ryzyka i ocena zagrożeń
Gdy już wiesz, co posiadasz, czas zastanowić się, co może pójść nie tak. Na tym etapie analizujemy potencjalne zagrożenia i oceniamy, jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia oraz jakie mogą być ich konsekwencje.
- Identyfikacja zagrożeń: Pomyśl o różnych scenariuszach, takich jak:
- Ataki zewnętrzne: ransomware, phishing, ataki DDoS.
- Zagrożenia wewnętrzne: celowe lub przypadkowe działanie pracownika (np. wyciek danych).
- Awarie techniczne: uszkodzenie dysku serwera, błędy oprogramowania
- Zdarzenia losowe: pożar, powódź, przerwa w dostawie prądu.
- Ocena ryzyka: Dla każdego scenariusza oceń dwie rzeczy:
- Prawdopodobieństwo: Jak bardzo prawdopodobne jest, że to się wydarzy?
- Wpływ: Jakie będą konsekwencje dla firmy, jeśli to się stanie (straty finansowe, utrata reputacji, przerwa w działaniu)?
Wynikiem tego kroku powinna być mapa ryzyka, która pokaże, które zagrożenia są dla Twojej firmy najpoważniejsze i wymagają natychmiastowej uwagi.
Krok 3: Wdrożenie środków minimalizujących ryzyko
Na podstawie przeprowadzonej analizy musisz wdrożyć konkretne środki techniczne, organizacyjne i operacyjne, aby zminimalizować zidentyfikowane ryzyka.
NIS 2 wymienia co najmniej 10 obszarów, które należy uwzględnić. Oto kilka najważniejszych wraz z przykładami:
- Polityki analizy ryzyka i bezpieczeństwa systemów informatycznych: Stworzenie dokumentu, który opisuje całe podejście firmy do cyberbezpieczeństwa.
- Obsługa incydentów: Opracowanie procedury, która krok po kroku określa, co robić w przypadku ataku – kogo poinformować, jak odizolować problem, jak przywrócić systemy.
- Ciągłość działania i zarządzanie kryzysowe: Posiadanie planu B – np. regularne tworzenie kopii zapasowych i procedury ich odtwarzania (tzw. disaster recovery).
- Bezpieczeństwo łańcucha dostaw: Sprawdzenie, czy Twoi kluczowi dostawcy (np. firma IT, dostawca oprogramowania) również dbają o bezpieczeństwo.
- Szkolenia i podstawowa higiena cybernetyczna: Regularne szkolenie pracowników z zasad bezpiecznego korzystania z Internetu, rozpoznawania phishingu i stosowania silnych haseł.
Krok 4: Monitorowanie, przegląd i ciągłe doskonalenie
Cyberbezpieczeństwo to nie jest jednorazowy projekt, ale ciągły proces. Zagrożenia ewoluują, a Twoja firma się zmienia. Dlatego stworzone ramy zarządzania ryzykiem muszą być regularnie monitorowane i aktualizowane.
Co robić?
- Przeprowadzaj regularne audyty bezpieczeństwa i testy penetracyjne.
- Monitoruj sieć w poszukiwaniu nietypowej aktywności.
- Analizuj każdy, nawet najmniejszy incydent, aby wyciągnąć wnioski na przyszłość.
- Przynajmniej raz w roku dokonuj formalnego przeglądu całej analizy ryzyka.
To podejście, często określane jako cykl Deminga (Plan-Do-Check-Act), zapewnia, że Twój system bezpieczeństwa pozostaje aktualny i skuteczny.
Jak możemy pomóc?
Budowa kompleksowych ram zarządzania ryzykiem cybernetycznym zgodnych z NIS 2 to wyzwanie, które łączy w sobie zagadnienia prawne, organizacyjne i technologiczne. Wymaga nie tylko zrozumienia przepisów, ale także umiejętności przełożenia ich na konkretne działania wewnątrz organizacji.
Nasza Kancelaria oferuje kompleksowe wsparcie w procesie dostosowania do wymogów dyrektywy NIS 2. Nasz zespół pomoże Twojej firmie na każdym etapie:
- Przeprowadzimy audyt, aby ocenić, czy Twoja organizacja podlega pod nowe przepisy.
- Pomożemy w przeprowadzeniu analizy ryzyka i zidentyfikowaniu kluczowych aktywów oraz zagrożeń.
- Opracujemy i wdrożymy niezbędną dokumentację – polityki bezpieczeństwa, procedury zarządzania incydentami, plany ciągłości działania.
- Przeszkolimy zarząd i pracowników z nowych obowiązków i zasad cyberhigieny.
- Zapewnimy wsparcie prawne w przypadku wystąpienia incydentu i w kontaktach z organami nadzorczymi.
Nie czekaj, aż nowe przepisy staną się obowiązującym prawem. Skontaktuj się z nami już dziś, aby omówić, jak możemy wesprzeć Twoją organizację w bezpiecznym wejściu w nową erę cyberbezpieczeństwa.
