„Podpisz tutaj” – dlaczego weksel to wciąż najtańszy sposób zabezpieczenia umowy?

Weksel, choć kojarzony z dawną bankowością i tradycyjnym obrotem papierowym, cały czas jest popularny. W najprostszym ujęciu weksel to papier wartościowy, który zobowiązuje dłużnika do zapłaty określonej kwoty w konkretnym miejscu i określonym terminie.

To pozornie jeden z najmniej skomplikowanych sposobów uzyskania zabezpieczenia – wymaga opracowania dokumentu weksla, a jeżeli weksel przyjmuje formę in blanco, to również deklaracji wekslowej, co wynika z tego, że weksel wymaga uzupełnienia w uzgodniony sposób. Należy mieć jednak świadomość, że przy posługiwaniu się wekslem stosunkowo łatwo o pomyłkę, która może uniemożliwić dochodzenie roszczenia i uczynić zabezpieczenie iluzorycznym.

Prawo wekslowe przewiduje dwa podstawowe rodzaje weksli:

• własne – przewidujące występowanie dwóch stron: remitenta i wystawcy. Remitent to osoba, której składniki majątku zostały zabezpieczone wekslem, natomiast wystawca to dłużnik remitenta;
• trasowane – w przypadku weksli trasowanych, obok remitenta i wystawcy, stroną papieru wartościowego jest trasat. Według prawa wekslowego trasat to osoba, która jest zobowiązana do spłaty długu należącego do wystawcy weksla.

Weksel może być również in blanco – w takim przypadku nie jest on w całości wypełniony, a na remitencie ciąży obowiązek uzupełnienia go w odpowiednim terminie, przy zachowaniu wcześniej ustalonych w deklaracji wekslowej warunków w zakresie m.in. kwoty czy osoby, na której rzecz jest płatny. Ze względu na stosunkowo szczątkowy zakres takiego weksla, aby mówić o jego istnieniu, musi on zawierać co najmniej podpis wystawcy oraz deklarację w zakresie sposobu uzupełnienia pozostałych elementów.

W praktyce weksel może być jednym z zabezpieczeń na wypadek sytuacji, w której dłużnik nie zaspokaja długu czy nienależycie wykonuje umowę. Weksle najczęściej spotykane są w umowach przewidujących świadczenia pieniężne, a więc znajdą zastosowanie do umowy kredytu, pożyczki czy leasingu, ale nie ma przeszkód, aby zabezpieczały inne kontrakty, jak umowa wspólników czy o świadczenie usług.

Konieczne elementy weksla

Co oczywiste, weksel w każdym przypadku musi być podpisany, ale poza tym powinien zawierać następujące elementy:

• nazwę „weksel”;
• polecenie bezwarunkowego zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej;
• nazwisko trasata;
• oznaczenie terminu płatności;
• oznaczenie miejsca płatności;
• nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;
• oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla.

Brak któregoś z powyższych elementów będzie prowadził do nieważności weksla, z zastrzeżeniem wspomnianego weksla in blanco, którego cechą jest brak niektórych elementów wskazanych powyżej, a który może zostać uzupełniony zgodnie z deklaracją wekslową.

Deklaracja wekslowa

Nieodłącznym elementem weksla in blanco jest deklaracja wekslowa, która stanowi instrukcję odpowiedniego wypełnienia dokumentu. Zawarcie deklaracji wekslowej przez remitenta i wystawcę jest obligatoryjne w odniesieniu do weksla in blanco.

Prawo wekslowe nie nakłada obowiązku zachowania konkretnej formy deklaracji, co oznacza, że może ona zostać sporządzona w formie pisemnej, jak i ustnej lub w sposób dorozumiany. W praktyce jednak zachowanie formy pisemnej to minimalny standard, o który powinien zadbać wierzyciel. Treść deklaracji wyznaczają granice swobody umów uregulowane w art. 353(1) Kodeksu cywilnego [1].

Deklaracja powinna zawierać maksymalną kwotę, na którą odbiorca może uzupełnić weksel. Jeżeli strony chcą, aby zabezpieczeniem objęte były również odsetki, informacja w tym zakresie powinna znaleźć się na wekslu lub w deklaracji. Innymi ważnymi elementami deklaracji wekslowej są oznaczenie terminu płatności z weksla oraz zapisanie warunków, po których ziszczeniu zostanie on wypełniony.

Jak wygląda dochodzenie roszczeń z weksla?

W przypadku zajścia podstawy do skorzystania z weksla (np. w wyniku braku realizacji zobowiązań z umowy), remitent (wierzyciel) wzywa dłużnika do zapłaty. Jeżeli dłużnik nie wywiąże się z obowiązku, remitent może dochodzić roszczeń na drodze sądowej w ramach szczególnej procedury. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje dochodzenie roszczeń z weksla w postępowaniu nakazowym, które charakteryzuje się uproszczoną formą i jest realizowane w przyspieszony sposób.

Wierzyciel składa do właściwego sądu wniosek o wydanie nakazu zapłaty oraz dołącza oryginał weksla. Sąd bada autentyczność dokumentu, jego treść i spełnienie warunków formalnych. Na tym etapie sąd nie bada innych kwestii związanych z roszczeniem, dlatego jeśli to my udzielamy zabezpieczenia w formie weksla, musimy zadbać, aby deklaracja wekslowa nie zostawiała przestrzeni do nadużyć. Jeżeli weksel jest prawidłowy, sąd wydaje nakaz zapłaty, który staje się wymagalny w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia (w zakresie obowiązku zaspokojenia roszczenia).

W przypadku nieuregulowania długu kolejnym krokiem jest przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które toczy się na zasadach ogólnych. Komornik, wszczynając egzekucję, może zająć składniki majątku dłużnika.

Przenoszenie weksla (indosowanie)

Weksel co do zasady może zostać przeniesiony na inną osobę. Indosowanie oznacza jego przeniesienie przez uprawnionego wierzyciela (indosanta) na nabywcę praw z weksla (indosatariusza). Weksel może być przeniesiony jedynie w całości.

W celu skutecznego przeniesienia weksla indosant powinien umieścić klauzulę przeniesienia oraz własnoręcznie podpisać się na wekslu lub na załączonej do niego karcie (tzw. przedłużku). Indos może być dokonany in blanco (bez wskazania indosatariusza). W takim przypadku indos będzie ważny, jeżeli został napisany na odwrotnej stronie weksla lub na jego przedłużku.

Jeżeli zastanawiasz się, w jaki sposób zabezpieczyć umowę lub masz pytania dotyczące weksli – zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem.

Opracowanie nie stanowi porady ani opinii prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny.

[1] Wyrok Sądu Najwyższego z 28 maja 1998 roku o sygn. akt: III CKN 531/97.